Loay hoay tìm cách xử lý nước thải, rác thải
26/03/2009
Xử lý chất thải, nước thải là một vấn đề đã tồn tại từ lâu. Tình trạng xả thải chưa qua xử lý vào môi trường đã khiến không ít dòng sông “kêu cứu”, chất lượng môi trường nhiều nơi suy giảm nghiêm trọng. Khi mà khu công nghiệp mọc lên ngày càng nhiều, dân cư ngày càng đông đúc, việc tìm giải pháp hợp lý cho nước thải, chất thải đang trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.
Xả thải chưa qua xử lý vẫn phổ biến
Đối với các đô thị ở nước ta hiện nay, hệ thống cơ sở hạ tầng kỹ thuật còn thiếu thốn rất nhiều, đặc biệt là hệ thống xử lý nước thải, chất thải. Hầu hết hệ thống thoát nước đô thị hiện nay đều dùng chung cả thoát nước mưa và nước thải, đã được sử dụng qua nhiều năm, thiết kế ban đầu không còn theo kịp tốc độ phát triển mới. Hơn nữa phần lớn lượng nước này chưa qua xử lý được xả thẳng ra sông, hồ ao. Theo ước tính của Bộ Xây dựng đưa ra tại Diễn đàn Phát triển đô thị bền vững 2009, chỉ tính riêng ở Hà Nội mỗi ngày tổng lượng nước thải vào khoảng 500.000m3, chỉ có 10% được xử lý. Hệ thống sông Đồng Nai, nơi có nhiều khu công nghiệp lớn, mỗi ngày cũng phải đón nhận hơn một triệu m3 nước thải. Phát biểu tại diễn đàn này, Bộ trưởng Bộ Xây dựng-Nguyễn Hồng Quân, cho rằng: Công tác phát triển các hệ thống thoát nước, xử lý nước thải và quản lý chất thải rắn trong những năm qua mặc dù đã được quan tâm nhưng còn nhiều bất cập. Thực trạng dễ nhận thấy là tình trạng ô nhiễm môi trường tại các đô thị và khu công nghiệp, nước thải chưa qua xử lý xả trực tiếp vào nguồn nước hiện đang phổ biến.

Chất thải rắn ở các đô thị sau khi thu gom, cách xử lý chủ yếu là mang đi chôn lấp. Trong ảnh: Thu gom rác thải tại quận Hoàng Mai – Hà Nội. Ảnh: Vũ Quang Thái

Đối với chất thải rắn, phương pháp vẫn dùng phổ biến hiện nay là chôn lấp. Nhưng theo ông Ngô Hồng Quang, Cục trưởng Cục hạ tầng kỹ thuật, Bộ Xây dựng, hiện chỉ mới có 32/63 tỉnh, thành phố có bãi chôn lấp hợp vệ sinh. Giải thích thực trạng này, ông Quang cho rằng với mật độ dân cư lớn ở các đô thị, để lựa chọn được bãi chôn lấp cách xa khu dân cư, bảo đảm vệ sinh là rất khó. Mỗi năm lại có thêm một triệu dân cư gia nhập vào đô thị nên sức ép cho vấn đề này ngày càng lớn. Cũng theo số liệu của Bộ Xây dựng thì khối lượng chất thải mỗi năm ước tính khoảng hơn 12 triệu tấn, nhưng trong đó chỉ có khoảng 10% là được tái chế và 12% được xử lý. Tình trạng nhiều dòng sông, kênh mương thoát nước đô thị, các bãi chôn lấp rác bị ô nhiễm đến mức báo động đã gây ảnh hưởng rất lớn đến việc bảo vệ sức khỏe, sinh hoạt và sản xuất của nhân dân.
Huy động thêm nguồn lực từ xã hội
Những bất cập trong quản lý nước thải, chất thải của nước ta hiện nay, theo Bộ trưởng Nguyễn Hồng Quân, nguyên nhân chủ yếu là do chưa có quy hoạch, kế hoạch phát triển đồng bộ, thiếu sự phối hợp chung trong đầu tư xây dựng và quản lý vận hành, chưa huy động tốt các nguồn lực trong xã hội cùng tham gia, đặc biệt là về nguồn vốn và quản lý. Riêng đối với lĩnh vực quản lý nước thải, rác thải, Chính phủ đã ban hành Nghị định về thoát nước đô thị và khu công nghiệp, cũng như đã có Nghị định về quản lý chất thải rắn. Tuy nhiên, về mặt thể chế và khung pháp lý-theo ông Ngô Hồng Quang- cần phải ưu tiên ban hành hệ thống văn bản pháp luật đầy đủ hơn, không thể dừng lại ở văn bản pháp lý cao nhất ở mức Nghị định.
Một trong những khó khăn lớn nhất đối với quản lý nước thải, chất thải hiện nay là thiếu vốn. Ông Ngô Hồng Quang cho rằng: Vốn ngân sách để xây dựng các hệ thống xử lý nước thải, rác thải hiện chưa đáp ứng được yêu cầu, chủ yếu dựa vào vốn ODA.
Việc huy động thêm các nguồn lực của xã hội tham gia vào xử lý nước thải, rác thải, đặc biệt là những nhà đầu tư tư nhân hiện chưa đáng kể, bởi một thực tế là vốn đầu tư vào các công trình này rất lớn nhưng khó thu hồi. Một nguyên nhân khác, theo Bộ trưởng Nguyễn Hồng Quân, nhà đầu tư tư nhân ở Việt Nam chưa có nhiều kinh nghiệm đối với lĩnh vực này, cơ chế chính sách chưa đủ sức thu hút, cách thu hồi vốn lại rất phức tạp; đối với phí thoát nước, hiện nay mới có quy định thu phí thoát nước tối thiểu bằng 10% phí cấp nước. Thoát nước là lĩnh vực thuộc hạ tầng kỹ thuật, trước nay trách nhiệm đầu tư vẫn chủ yếu là Nhà nước, muốn nhà đầu tư tư nhân vào cuộc thì họ phải thấy được lợi nhuận. Để đẩy mạnh chính sách ưu tiên, ưu đãi thu hút các nguồn lực, quan điểm của Bộ Xây dựng là đánh phí vào người gây ô nhiễm. Mặc dù vậy để “tính đúng, tính đủ” nhằm thu hồi vốn đầu tư thì mức phí có thể rất lớn vì phụ thuộc vào đầu tư ban đầu. Do đó cần đưa ra một mức phí hợp lý, cân đối được lợi nhuận của nhà đầu tư và lợi ích cộng đồng. Mức phí có thể sẽ đánh cao vào những doanh nghiệp có lượng xả thải lớn, từ nguồn vốn đó sẽ tái đầu tư vào các công trình xử lý chất thải, cải tạo môi trường cho cộng đồng.
MẠNH HƯNG
qdnd.vn
Tổng cục Môi trường giữ toàn bộ bản quyền
Vietnam Envrironement Administration - All Rights Reserved 2008-2009